Αετοί για την ειρήνη

Η Καθαρά Δευτέρα, αν και κινητή εορτή, σηματοδοτεί συνήθως την έλευση του Μάρτη και άρα το τέλος του χειμώνα. Γι’ αυτό και τα γλέντια παύουν να γίνονται αποκλειστικά σε κλειστό χώρο και… ξεμυτίζουν. Ο κόσμος  βγαίνει στην ύπαιθρο για να χορέψει (κατά κανόνα παραδοσιακή μουσική), να χαρεί τα Σαρακοστιανά και παράλληλα να επιχειρήσει το πέταγμα του χαρταετού.

Το μέρος όπου συγκεντρώνονται οι περισσότεροι Αθηναίοι τις τελευταίες δεκαετίες (εσχάτως αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος) είναι ο Λόφος του Φιλοπάππου. Εκεί κοντά βρίσκεται ακόμα το σπίτι όπου έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του και τελικά κατέληξε, ο Μίκης Θεοδωράκης. Είναι περίφημα τα γλέντια που έγιναν σε αυτό το σπίτι, συχνά με αφορμή την Καθαρά Δευτέρα.

Κινδυνεύει, όμως, να χαθεί στη λήθη μια άλλη ιστορία, που συνδέει τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη με τη συγκεκριμένη ημέρα. Ήταν Καθαρά Δευτέρα του 1963. Όπως στη Ρωσία του σήμερα, έτσι και στην τότε Ελλάδα πολιτικές και ατομικές ελευθερίες δεν ήταν δεδομένες. Συχνά οι αντιπολιτευόμενοι αναγκάζονταν να προσφεύγουν σε ευφάνταστες δράσεις, αντίστοιχες με αυτή στις φετινές προεδρικές εκλογές της Ρωσίας – τελευταία ιδέα / παρακαταθήκη του Αλεξέι Ναβάλνι: Όσοι ήθελαν να εκφράσουν τη διαφωνία τους με το καθεστώς του Πούτιν και τον πόλεμο, αφού δεν μπορούσαν να το καταγράψουν με την ψήφο τους, κλήθηκαν να το δηλώσουν με την ώρα προσέλευσης στην κάλπη. Έτσι έξω από τα εκλογικά τμήματα σχηματίστηκαν ουρές χιλιάδων ανθρώπων, ακριβώς το μεσημέρι της Κυριακής.

Έτσι και στην Ελλάδα του ’60, εκείνοι που ήθελαν να δηλώσουν κάτι αντίθετο με την επίσημη κυβερνητική γραμμή, προσέφευγαν σε ακτιβισμούς. Καθώς η χώρα ήταν στενά δεμένη στο άρμα του ΝΑΤΟ, κάθε άποψη που αμφισβητούσε την κρισιμότητα του Ψυχρού Πολέμου και τη σημασία να νικηθεί το «απόλυτο κακό» της ΕΣΣΔ, κινδύνευε να βρεθεί στη φυλακή ή στην εξορία. Η εναντίωση στον ανταγωνισμό των εξοπλισμών και ο φιλειρηνισμός απαγορεύονταν – εξ’ ου και η απαγόρευση της περίφημης Πορείας Ειρήνης που κατέληξε να κάνει μόνος του ο Λαμπράκης, προκαλώντας την οργή του καθεστώτος και τη δολοφονία του. Στη «μαύρη λίστα» ήταν και το σήμα της ειρήνης, που λίγα χρόνια νωρίτερα είχε φιλοτεχνήσει ο Πικάσο.

Αυτό επέλεξαν να βάλουν στους αετούς τους κάποιοι νεαροί! Την Καθαρά Δευτέρα του 1963 στον αττικό ουρανό εμφανίστηκαν χαρταετοί που… διαφήμιζαν την ειρήνη. Η Αστυνομία είχε βέβαια… διαφορετική γνώμη. Επενέβη και προσήγαγε τους νεαρούς, μαζί με τους χαρταετούς, με την κατηγορία της κομμουνιστικής προπαγάνδας. Αποδείχθηκε ότι οι νεαροί ήταν μέλη του Συνδέσμου Μπέρταντ Ράσσελ (που δύο μήνες αργότερα διοργάνωσε την Πορεία Ειρήνης), με τον οποίο είχε συνταχθεί και ο Μίκης.

Αντλώντας έμπνευση από τη σύλληψη των… χαρταετών, συνέθεσε τη μουσική «Χαρταετοί», για την παράσταση «Η Γειτονιά των Αγγέλων», που ανέβηκε στις 4 Οκτωβρίου 1963, στο Θέατρο «Κοτοπούλη-Ρεξ». Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε και ο δίσκος με τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης.

Πολύτιμο υλικό από τα δεκάδες έργα στα οποία συμμετείχε εκείνη την περίοδο ο μεγάλος συνθέτης είναι συγκεντρωμένο στο λεύκωμα Μίκης Θεοδωράκης: Οι αφίσες μου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέρκυρα- economia Publishing, παραθέτοντας το σύνολο του υλικού στα ελληνικά και στα αγγλικά. Παρουσιάζοντας, για πρώτη φορά, τις αφίσες των εκδηλώσεων του Θεοδωράκη, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’50, σε Ελλάδα και εξωτερικό, το λεύκωμα είναι ένας αναλυτικός οδηγός στο έργο του μεγάλου συνθέτη.